We współczesnej konserwacji zabytków dąży się do jak najpełniejszego zachowania kształtu i materiałów z których zostały stworzone. Zasada ta dotyczy zwłaszcza zabytków wysokiej wartości, gdy bezwzględnej ochronie podlega każda pozostałość dzieła sztuki. Takim obiektem jest świątynia Hatszepsut w Deir El-Bahari w Egipcie, położona na zachodnim brzegu Nilu, naprzeciw leżących na wschodnim brzegu Luksoru i Karnaku.
Świątynia grobowa królowej Hatszepsut została wzniesiona na początku XV wieku p.n.e. Powstała na terenie nekropolii miasta Teb, centrum religijnego oraz stolicy Starożytnego Egiptu w okresie Nowego Państwa. Była poświęcona zarówno kultowi Hatszepsut – fundatorki obiektu jak i głównemu bóstwu Teb Amonowi Re. Wspaniale położona świątynia powstała w pustynnej dolinie u stóp wysokiej ściany skalnej. Budowla została wzniesiona z kamiennych bloków techniką muru ciosowego. Podstawowy budulec stanowił wapień wydobywany z lokalnego kamieniołomu. Kamienne licowania ścian świątyni pokrywano reliefem. Większość powierzchni architektonicznej i rzeźb była dekorowana polichromią wykonaną w technice tempery egipskiej. Świątynia składa się z trzech tarasów połączonych rampami. Na dolnym tarasie był kiedyś ogród z drzewami balsamowymi, fontannami i aleją sfinksów. Opisujące to reliefy pokrywają ściany pod prawą kolumnadą na tyłach tarasu, ukazując wyidealizowany świat życia wiejskiego. Na tarasie środkowym na tylnej ścianie Kolumnady Punt, ukazują Egipcjan żeglujących wzdłuż wybrzeży Afryki w poszukiwaniu drzew balsamowych. Reliefy prawej Kolumnady Narodzin przedstawiają boskie pochodzenie Hatszepsut, ukazując ojca - boga Amona siedzącego naprzeciw matki Amosis. Hatszepsut jako kobieta faraon umacniała swą władzę, lecz po jej śmierci zniszczono większość przedstawiających ją wizerunków.
W późniejszych wiekach świątynia służyła jako miejsce kultu innych wyznań m.in. była klasztorem chrześcijańskim. Długi okres użytkowania obiektu, począwszy od końca XV wieku p.n.e. do około VIII wieku n.e. odcisnął swoje znamię zarówno na stanie zachowania antycznych materiałów jak i dokonanych zmianach treści dekoracji. Zmiany charakteru i funkcji niektórych pomieszczeń przyczyniły się do powstania zniszczeń warstwy dekoracji np. wskutek wzniecanych pożarów. Już wcześniej u schyłku okresu Nowego Państwa w wyniku trzęsienia ziemi i powstałych obrywów skalnych forma architektoniczna świątyni uległa częściowemu zniszczeniu. Na pozostałych ścianach i elementach konstrukcyjnych powstały zniszczenia strukturalne. Mechaniczne zniszczenia budulca ułatwiło uruchomienie procesów chemicznych we fragmentach budowli bądź blokach narażonych w przeszłości na migracje wody po opadowej.
Świątynia Hatszepsut znajdowała się w stanie ruiny przysypanej skalnym rumowiskiem, gdy pod koniec XIX wieku rozpoczynała działalność brytyjska ekspedycja z Egypt Exploration Fund pod kierunkiem Edwarda Naville’a. Rozwój i zmiany teorii i metodologii konserwatorskiej powodowały stosowanie różnych metod i materiałów w ciągu ponad stuletniego okresu przebiegu prac.
Szacunek dla kilku tysięcy lat istnienia miejsca jakim jest świątynia Hatszepsut w Deir El-Bahari zmusiło obecnie pracujących archeologów i konserwatorów do posługiwania się materiałami i technologiami, które pod względem technicznym i estetycznym najlepiej „współpracują” z oryginalnymi. Prace prowadzone są w ramach Polskiego Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej Uniwersytetu Warszawskiego pod kierunkiem dra Zbigniewa Szafrańskiego a prace konserwatorskie prowadzi Rajmund Gazda. W roku 2000 nastąpiło zakończenie restauracji przez polską misję głównej osi świątyni oraz Górnego Dziedzińca z Głównym Sanktuarium Amona. Obecnie trwa projekt rekonstrukcji posągów Sfinksów ze znalezionych ok. 4500 fragmentów figur. Można z nich odtworzyć 6 figur z Alejki Procesyjnej Dolnego Tarasu.
W celu wzmocnienia strukturalnego kamienia od 1994 roku zaczęto stosować z powodzeniem KSE 100, KSE 300 i KSE 510. Obecnie w laboratoriach Remmers i na miejscu w Deir El-Bahari prowadzone są testy konsolidacji wapieni egipskich preparatem KSE 300 HV.
Ponadto w latach 1999 – 2001 prowadzono badania i lokalne zastosowania preparatu zapobiegającemu pęcznieniu związków ilastych preparatem Antihygro. Uzyskano zadawalające efekty.
Dla zabezpieczenia lica wapieni przed zabrudzeniami pyłami zawieszonymi w wodzie opadowej wprowadzono impregnację hydrofobizującą wapienie. W tym celu od 1998 roku stosuje się Funcosil SL.
Do scaleń kolorystycznych podczas prac restauratorskich, zastosowano odwracalne farby krzemoorganiczne Siliconharzfarbe LA w rozcieńczeniach wodnych. Sklejeń pękniętych bloków i wypełnienia pęknięć konserwatorzy dokonują używając żywic epoksydowych Remmers m.in niskolepkiej Injektionsharz 100.
Aby przywrócić pierwotną estetykę, często trzeba posłużyć się nowymi środkami technicznymi zapewniającymi trwałość przeprowadzonej konserwacji i ochronę przed działaniem czynników atmosferycznych. Dostępne materiały powinny pozwolić na samodzielne dostosowanie ich do konkretnego zadania i być rekomendowane przez próby laboratoryjne i zastosowania w praktyce.
Wprowadzenie do praktyki konserwatorskiej od początku lat 90 XX wieku, gamy produktów Remmers podczas prac w Świątyni Hatszepsut, było możliwe po testach przeprowadzonych przez laboratoria Egipskiej Służby Starożytności i przez polskich konserwatorów bezpośrednio „na obiekcie”. Ich zastosowanie spowodowało zauważalne zahamowanie zniszczeń i pomogło w rekonstrukcji obiektów świątyni stanowiąc ważny element programu konserwacji i restauracji dekoracji kamiennych świątyni Hatszepsut.
powrót do działu referencji
